Ethiek in de sport

Volgens het decreet van 23 december 2013 inzake gezond en ethisch sporten is ethisch sporten: “Sporten in overeenstemming met het geheel van positieve waarden en normen en daarmee verband houdende maatregelen die eenieder in acht moet nemen met het oog op de bewaring en bevordering van de individuele integriteit (fysieke, psychische en seksuele), fair play en sociale integriteit (solidariteit, diversiteit en inclusie)” Art 2.2°

Daarbij is er specifiek aandacht voor de jeugd want: “Elke sportorganisatie heeft de maatschappelijke opdracht om bij te dragen aan de ontwikkeling van een sportklimaat waarbij rekening wordt gehouden met leeftijd, de draagkracht, de behoeften en de mogelijkheden van de minderjarige sporter”. Art. 5

Sinds kort neemt het ministerie van de Vlaamse Gemeenschap initiatieven om lerende netwerken tot stand te brengen omtrent ethiek, thematische bijeenkomsten te organiseren enz.

Erkende sportfederaties zijn verplicht met hun leden te communiceren over de belangrijkste maatregelen die men neemt voor hun sportorganisaties en die ze zullen nemen ter realisatie van de richtsnoeren. Een federatie moet ook in haar beleidsplan een onderdeel over het ethisch sporten opnemen.

Binnen ethiek werd in het verleden door de sportfederaties specifiek gewerkt met één of meerdere thema’s uit volgende reeks: fair play, de rechten van het kind in de sport, integriteit, inclusie, diversiteit en solidariteit.
Vanuit het Departement Cultuur, Jeugd, Sport en Media ziet men deze thema’s samengevat als volgt

  • De rechten van het kind in de sport
    • De ondertekening van de Panathlonverklaring gaf een startschot voor meer ethiek in de jeugdsport. Die verklaring moet nu in daden worden omgezet.
    • De sportfederaties leggen de nadruk op positieve waarden in de jeugdsport en beschermen de jeugdleden tegen mogelijke negatieve effecten van de sport, zoals een ongezonde prestatiedruk of het alleen maar laten meespelen van de ‘beste’ spelers.
    • Sportclubs, trainers, begeleiders en alle andere personen die met jongeren werken, gaan ethisch en pedagogigsch verantwoord om met hun jeugdleden. Ze houden daarbij rekening met het ontwikkelingsniveau van het kind.
  • Inclusie
    • De bestaande toegangsdrempels tot de sport en de clubs worden weggewerkt.
    • Ook personen uit bijzondere groepen kunnen een sport beoefenen en bij een sportclub aansluiten.
  • Respect voor diversiteit
    • De actoren en belanghebbenden van de sportclub gaan respectvol om met alle deelnemers, ongeacht hun geslacht, culturele achtergrond, herkomst, sociale status of handicap. Waardeer de rijkdom aan diversiteit!
    • Niemand wordt uitgesloten: discriminatie en racisme horen niet thuis is de sport!
  • Fair Play
    • Iedereen kan sporten in aangepaste oefen- en competitievormen met personen van hetzelfde ontwikkelingsniveau.
    • Iedereen wordt gesensibiliseerd voor het belang van fair play in de sport.Fair gedrag wordt voortdurend aangemoedigd.
    • Bij sport is niet alleen competitie van belang! Sport is ook een recreatieve, vormende en sociale activiteit, en heeft daarnaast nog zoveel meer te bieden.Al die aspecten van de sport worden op een positieve manier in de kijker geplaatst.
  • Integriteit van de sporter
    • De persoonlijke integriteit, zowel fysiek als psychisch, van iedereen die een sport beoefent, wordt beschermd.Begeleiders en bestuurders handelen steeds op een integere manier.
    • De sporter wordt beschermd tegen de negatieve effecten die sport kan veroorzaken, zoals stress, prestatiedruk, blessures en gezondheidsrisico’s, dopingmisbruik, intimidatie, pestgedrag, machtsmisbruik, agressie en geweld.
    • Problemen, ongewenst gedrag en klachten worden gemeld, geregistreerd en aangepakt.
    • Talenten worden optimaal begeleid en ontwikkeld
  • Solidariteit
    • Iedereen in de sport handelt solidair en respectvol tegenover zichzelf, de anderen en de omgeving, en helpt mee de onderlinge solidariteit te bevorderen.
    • De sportfederaties brengen een positieve boodschap en bouwen een breed netwerk uit als solide basis voor duurzaam, ethisch en verantwoord sporten.
    • Er wordt werk gemaakt van meer inspraak en betrokkenheid in het beleid van de sportfederaties en sportclubs.
      Een goed beleid dient uit 3 zaken te bestaan:  kwaliteitsbeleid, preventiebeleid en reactiebeleid. Een aantal organisaties organiseren workshops waarin deze manier van werken concreet wordt toegelicht (zie verder onder punt 4)

Visie en maatregelen van de Vlaamse Squashfederatie

Op structureel niveau
De Vlaamse Squashfederatie vzw werd in 1995 opgericht en van bij het ontstaan werd reeds de nodige aandacht gegeven aan het aspect ‘ethisch verantwoord sporten’
Het ethisch verantwoord sporten is structureel een wezenlijk onderdeel van het beleid van de federatie.
De beginsituatie concreet en  de keuze van de activiteiten/richtsnoer in overleg met de Vlaamse Regering en met rapportering naar de Vlaamse Regering.

Het belang van FAIR PLAY

  • Typisch aan het squash is het gegeven dat men op een relatief kleine oppervlakte van omzeggens 60m² zeer intens bezig is met de sport waarbij de tegenstrever op hetzelfde terrein staat. Per definitie moet men een aantal regels in acht nemen opdat het spel zowel op een veilige als reglementaire manier kan verlopen. In vergelijking met andere slagsporten zoals tennis, tafeltennis en badminton is dit dus een zeer essentieel verschil want men staat tezamen met zijn tegenstrever op hetzelfde terrein. Men moet vermijden dat het slaan met het racket een gevaar betekent voor de tegenstrever.
  • LET EN STROKE: het ‘hinderen van de speler’ hoort nu eenmaal structureel bij het squash. De speler heeft nu eenmaal het recht om niet gehinderd te worden wanneer het zijn of haar beurt is om de bal te spelen. Een deel van elementaire afspraken is structureel opgenomen in de regels maar dit maakt het er niet gemakkelijker op om dit in de praktijk te realiseren. De correcte wijze van appelleren is door ‘Let please’ te vragen.  Wanneer het spel werd gestopt ten gevolg van hinderen, gelden een aantal richtlijnen (zie onderdeel spelregels).
  • Gedrag op de baan: Beledigend, storend of intimiderend gedrag in het squash is niet aanvaardbaar. De overtredingen die in deze categorie vallen en dienen bestraft te worden, zijn:
    • onbehoorlijk taalgebruik en onbehoorlijke gebaren
    • belediging en handtastelijkheden
    • opmerkingen op de leiding
    • misbruik van het racket, de baan of de bal
    • onnodig fysiek contact
    • een overdreven grote zwaai
    • het oneerlijk warm slaan van de bal
    • tijdrekken, het laat terugkeren op de baan
    • gevaarlijk spel of gedrag

Welke commissies houden zich bezig met fair play?
“Het is een blijvende zorg van de federatie om steeds na te denken en bekommerd te zijn om de structuren die ervoor moeten zorgen dat men optimaal functioneert. Dit geldt niet alleen op het niveau van de federatie, maar ook op niveau van de club: Kan iedereen sporten tegen min of meer gelijkwaardige tegenstrevers en krijgt iedereen wel de kans om binnen een niveaugroep voldoende spelvreugde en spelwinst te kennen ?”

Op structureel vlak wordt een brede waaier van mogelijkheden gecreëerd:

  • Een geheel van afspraken worden gehanteerd om de sportbeoefening eerlijk, aantrekkelijk en plezierig te houden.
    • Spelen in niveaugroepen: in de competitie, in de tornooien, in andere activiteiten
    • Organisatorisch rekening houden met de wensen van de spelers: in dat verband krijgen de provinciale comités de vrijheid om hun provinciale competitie af te stemmen op de verlangens van de basis.
    • Structureel heeft de federatie verschillende commissies opgericht. Het onderdeel gezond en ethisch sporten valt onder de bevoegdheid van meerdere commissies
  • De commissie sport heeft onder meer als doelstellingen:
    • toezicht en controle
    • behandelen van onregelmatigheden en klachten
    • uitspreken van schorsingen,…
    • organisatievormen aanpassen aan leeftijd en niveau van spelers
  • De commissie jeugd moet onder meer:
    • verzekeren dat alle kinderen zich kunnen meten in een aangepaste competitie, met kinderen van hetzelfde niveau met evenveel aandacht voor begaafden als minderbegaafden.
    • vermijden kinderen te behandelen als volwassenen in zakformaat.
    • rekening houden met de fysieke en psychische transformaties die kenmerkend zijn voor het ontwikkelingsproces van het kind.
    • het verwachtingspatroon aanpassen aan de mogelijkheden van het kind.
    • een systeem creëren dat, naast het competitieresultaat, ook de fair play en persoonlijke ontplooiing beloont.
    • de ouders van jeugdleden het belang van fair play bijbrengen.
    • de ouders van jeugdleden tonen hoe men fair play omzet in de praktijk
  • De disciplinaire commissie heeft als doelstellingen onder meer:
    • opvolgen van interclub- en tornooireglement van de Vlaamse Squashfederatie op disciplinair vlak t.t.z. overtredingen m.b.t. gedrag en houding van personen die rechtstreeks betrokken zijn bij een officiële VSF-wedstrijd zowel op het terrein of als toeschouwer.
    • zorgen voor de uitvoering van de schorsing in geval van een uitspraak van de Vlaamse Gemeenschap m.b.t. het decreet Medisch Verantwoord Sporten.
    • De commissie coaches en de commissie referee hebben eveneens aandacht voor het gezond en ethisch sporten.
    • De commissie topsport zorgt ervoor dat de beloftevolle jongeren clinics krijgen over voeding, het mentale aspect enz.
  • De beroepscommissie
    • Er zijn 2 beroepscommissies: de interne en de externe beroepscommissie.  Deze commissies zorgen ervoor dat een speler of ploegverantwoordelijke steeds kan gehoord worden en dat een beslissing van een commissie steeds kan herroepen worden.
    • Voor de federatie is het zeer belangrijk dat een speler kan gehoord worden alsook de tegenpartij. Wanneer éénmaal het ‘onheil’ is geschied, moeten de dingen bekeken, uitgepraat, geëvalueerd en eventueel gesanctioneerd kunnen worden.

Op het vlak van reglementen
Een geheel van afspraken en regels worden reglementair vastgelegd. Vrijheid is enkel mogelijk binnen een bepaald kader en binnen een aantal geschreven of ongeschreven afspraken.
Om belangrijke regels afdwingbaar te maken, moet (helaas ook) een systeem van boetes afgewogen en uitgewerkt worden.

Fair play in de praktijk
Fair play betekent veel meer dan alleen maar het respecteren van de regels: fair play omvat ook een sportieve ingesteldheid, een respectvolle benadering van de tegenstrever en de scheidsrechter, fair play omvat ook noties van vriendschap en gezelligheid.

Het gaat dus niet alleen om een gedragswijze maar ook om een denkwijze (strijd tegen bedrieglijke praktijken, strijd tegen fysiek of verbaal geweld, ongelijke kansen).
De sport met vele clubs en vrijwilligers, creëert naast het sportieve element, de  mogelijkheid zich te engageren en bepaalde verantwoordelijkheden in de gemeenschap op te nemen.

Fair play is geen randgegeven, maar een basisdoelstelling voor al diegenen – organisaties, beleid en individuen – die zich met sport en jongerensport inlaten.

Deze 3 trefwoorden: denkwijze, gedragswijze en verantwoordelijkheden, wil de federatie in haar beleid centraal stellen.

Sensibilisering via acties
Daar fair play op de eerste plaats komt, wordt promotie gemaakt via affiches, drukwerken, squashnieuws, website, facebook en twitter.

  • FAIR PLAY IS THE NAME SQUASH IS THE GAME
    • elkaar voorstellen, je tegenstrever respecteren
    • respecteer de scheidsrechter
    • op tijd komen en in geval van fileleed op voorhand verwittigen
    • helpen door een wedstrijd te reffen
    • fair play en plezier staan centraal
    • verliezen hoort er ook bij
    • na de wedstrijd elkaar een drankje aanbieden.
  • De commissie topsport ontwikkelt jaarlijks een actie om fair play bij de beloftevolle jongeren blijvend te accentueren.
    • Code of conduct
    • Aandacht voor fair play bij de begeleiding van jongeren
    • “Respect voor elkaar” en “applaus voor een ander.”
  • Kampioenenviering in het teken van inzet en fair play
    • De beste 3 clubs zullen gelauwerd worden. (dit kan op clubniveau worden toegepast door bijvoorbeeld de beste ploegen te lauweren)
      • het aantal jeugdleden krijgt dubbel zoveel punten als het aantal volwassenen
      • de berekening wordt gemaakt in functie van de grootte van de club/ploeg
    • Toekennen van de titel ‘Most Valuable Player’ MVP: niet de sterkste en hoogst geklasseerde speler wordt gelauwerd, maar de jongen of meisje die gedurende 1 seizoen het sterkst gestegen is in ranking
    • Toekennen van de titel ‘trofee voor squashverdienste’: De trofee voor squashverdienste wordt toegekend aan een persoon die zich in de voorbije jaren bijzonder verdienstelijk gemaakt heeft voor de squashsport.

De gelauwerde club, de MVP en de winnaar van de trofee voor squashverdienste wordt met bijhorende foto gepubliceerd in de squashagenda voor het volgende seizoen.  Kan ook op clubniveau worden toegepast en kan bijvoorbeeld via de sociale media verspreid worden.
Hierdoor komt men letterlijk in de kijker !

Op vlak van opleiding van trainers
Een trainer moet verschillende competenties hebben. Op het domein van gezond en ethisch sporten menen wij dat voor onze sportdiscipline volgende eigenschappen onderlijnd mogen worden om optimaal te kunnen functioneren.

Communicatie

  • Als er iets fout loopt moet een initiator een open gesprek hebben met de sporter en hij moet ook open kunnen communiceren met een groep.
    • Het hinderen van de tegenstrever on court
    • Het taalgebruik on court
      • Vloeken, scheldwoorden in diverse landstalen, uitspraken verwijzend naar de herkomst van de tegenstrever (land, provincie, stad)
  • Houding tegen de referee:
    • moeilijk doen, respectloos zijn, taalgebruik
    • beslissingen in twijfel trekken alleen als het in uw nadeel is.
      • Zelf drama verkopen bij het minste contact.
      • blessure veinzen
      • Ballen buiten roepen wanneer ze binnen zijn.
      • Foutieve beoordelingen uitlokken of doorduwen
  • Wanneer iets uitzonderlijk goed is moet hij dit ook op een gezonde manier in het daglicht kunnen stellen.
  • Actief kunnen luisteren
  • Verbaal en non-verbaal kunnen communiceren
  • Een bepaalde deontologie aan de hand leggen op het vlak van taalgebruik en communicatie bij de ‘sociale’ media.

Kennis

  • Kennis hebben van ethisch verantwoord sporten en ethisch verantwoord kunnen begeleiden en handelen.
  • Kennis van grensoverschrijdend gedrag. Op dit vlak reikt ICES (Internationaal Centrum voor Ethiek in de Sport) een aantal tools aan.

Kunnen

  • Positief kunnen coachen
  • Pedagogisch verantwoorde omgang bij de betrokkene (bij diverse leeftijdsgroepen)
    • op de court
    • naast de court en in de kleedkamer
  • Tussenkomst waar nodig en op het juiste moment feed back geven
  • Probleemoplossend kunnen denken
  • Kunnen leren omgaan met winst en verlies

Interessante organisaties en websites

  • ICES
    • ICES is de afkorting voor ‘Internationaal Centrum voor Ethiek in de Sport.’
    • Bijzonder interessant voor het volgen van clinics of bijscholingen rond ethiek in de sport. Geeft in dit kader documentatie en hulpmiddelen aan trainers en clubbestuurders over de verschillende thema’s rond ethiek (fair play, sociale integriteit en individuele integriteit)
      • Lichamelijke en seksuele integriteit; handleiding voor sportclubs
      • Omgaan met lichamelijk of seksueel grensoverschrijdend gedrag via het vlaggenssysteem
      • Filmpjes die men in een club kan tonen
  • Panathlon
    • De Pannathlonverklaring bestaat ondertussen meer dan 10 jaar.  Sindsdien is er ook www.sportopjongerenmaat.be waar de Panathlonverklaring  online kan ondertekend worden door sportclubs, trainers, federaties…
    • Met de Panathlonverklaring kunnen sportstructuren zoals federaties, clubs… de verbintenis aangaan om gedragsregels vast te leggen bij het nastreven van de positieve waarden in dejeugdsport. Tegelijkertijd dient men te erkennen dat sport ook negatieve effecten kan veroorzaken en dat er preventieve en en doordachte maatregelen nodig zijn om de kinderrechten te beschermen.
  • Vlaamse Sportfederatie bezorgt regelmatig info over ethiek via website, tijdschrift,…
    • Wat is ethiek?
    • Goede voorbeelden
    • Seksueel grensoverschrijdend gedrag
    • Organiseert bijscholingen over verschillende onderwerpen waaronder tevens ethiek
  • Vlaamse Squashfederatie: geeft de zienswijze weer van de federatie en de structuur die de problematieken behandelt.
    • Sportfederaties en ethisch verantwoord sporten
  • CJSM Vlaanderen.be/kinderrechten/documentatie
  • Vlaamse regering
    • De Vlaamse Regering brengt tweemaal per jaar verslag uit aan het Vlaams Parlement over het door haar gevoerde beleid inzake kinderrechten.
    • Bloso